Buharlaşma ile kaynama nerede farklılaşır?
Bir su birikintisi kaynamadan da küçülebilir. Buna karşılık kaynayan sıvıda, yüzeyin altından yükselen kabarcıklar görülür. Her iki olayda da gaz fazına geçiş bulunur; fakat gerçekleştiği yer ve gerekli koşullar aynı değildir. Buharlaşmayla kaynamayı ayırmak bu farkı açıklığa kavuşturur.

Görsel: Kaynama sırasında sıvı içinde oluşan kabarcıklar. Kaynak: Kochendes wasser02.jpg; üretici: user:Markus Schweiss; lisans: CC BY-SA 3.0.
Yüzeyden ayrılan moleküller
Sıvıdaki moleküller tek bir hızla hareket etmez. Yüzey yakınındaki bazı moleküller, uygun enerjiye sahip olduklarında çevredeki gaz fazına geçebilir. Bu nedenle buharlaşma yalnız kaynama sıcaklığında başlayan bir olay değildir.
OpenStax, buharlaşmayı moleküllerin hız ve enerji dağılımıyla açıklar. Aynı sıcaklıktaki sıvıda bazı moleküllerin gaz fazına geçebilmesi, sıvının tamamının o anda kaynadığı anlamına gelmez. Toplu kabarcık oluşumu olmadan da yüzeyden su kaybı gerçekleşebilir.
Buharlaşma sırasında sıvının tamamının aynı anda gaz haline gelmesi gerekmez. Yüzeyden bir bölümü ayrılırken kalan madde sıvı olarak varlığını sürdürebilir. Sıvı miktarıyla faz değişiminin gerçekleştiği yer bu yüzden ayrı izlenir.
Yoğuşma ters yöndeki geçiştir
Gaz fazındaki su molekülleri sıvı yüzeyine geri katılabilir. Bu yöndeki geçiş yoğuşmayla ilişkilidir. Kapalı bir ortamda belirli sıcaklıkta buharlaşma ve yoğuşma hızları dengelenebilir. Makroskopik miktar sabit görünürken iki yöndeki moleküler geçiş devam eder.
Bu denge, sıvının yüzeyinde artık hiçbir hareket bulunmadığını söylemez. Görünen sabitlikle moleküllerin hareketsizliği farklı şeylerdir. Buharlaşma hızını yorumlarken karşı yöndeki geçişin de bulunabileceği dikkate alınmalıdır.
Kaynamada sıvının içinde ne olur?
Kaynama, sıvının içinde buhar kabarcıklarının oluşup büyüyebildiği koşulla ilişkilidir. Sıvının buhar basıncı, çevresindeki basınçla karşılaştırılır. IAPWS, kaynamanın buhar basıncının çevre basıncına ulaşması veya onu aşmasıyla mümkün hale geldiğini açıklar.
Dolayısıyla kaynama, yalnız yüzeyde çok hızlı buharlaşmanın başka adı değildir. Sıvının içindeki kabarcığın çevre basıncına karşı varlığını sürdürebilmesi önem taşır. Buharlaşmanın nerede gerçekleştiğini düşünmek, iki olayı ayırmanın kullanışlı yoludur.
Her kabarcık kaynama kanıtı mı?
Sudaki küçük kabarcıklar çözünmüş gazların ayrılmasıyla da oluşabilir. Isıtılan sıvıda kabarcık görülmesi, tek başına kaynama noktasına ulaşıldığını kesinleştirmez. Kabarcığın içeriği ve oluşma koşulu önemlidir.
Bu ayrım, görüntüyle süreç açıklamasını birbirine eşitlememeyi sağlar. Kaynama hakkında yorum yapılırken sıcaklık, dış basınç ve kabarcıkların nasıl oluştuğu birlikte değerlendirilir. Yalnız bir fotoğraftaki küçük noktalar bütün bu bilgiyi taşımaz.
Buharlaşma hızını neler etkiler?
Sıcaklık, sıvı yüzeyinin alanı ve yüzey yakınındaki buhar miktarı net buharlaşmayı etkileyebilir. Hareket eden hava, yüzey yakınında biriken buharın taşınmasına katkı sağlayabilir. Bu etkenler, aynı sıvının farklı ortamlarda neden farklı sürede azaldığını düşünmeye yardım eder.
Varsayımsal olarak aynı su miktarını farklı yüzey genişliklerinde düşünelim. Bu örnek gerçek bir kuruma süresi vermez. Daha geniş yüzey, moleküllerin ayrılabileceği alanı değiştirebilir; fakat sıcaklık ve hava koşulları aynı tutulmadan fark yalnız alana bağlanamaz.
Enerji aktarımı neden önemlidir?
Gaz fazına geçen moleküller enerji taşır. Uygun koşullarda buharlaşma, geride kalan sıvının soğumasına katkıda bulunabilir. Bunun gözlenen sonucu, çevreden sıvıya gelen enerjiyle de ilişkilidir. Her buharlaşan sıvının sıcaklığının aynı hızla düşeceği söylenemez.
Kaynama sırasında da faz değişimi için enerji gerekir. Sıcaklığın değişmemesi, enerji aktarımının durduğunu tek başına göstermez. Sıvı miktarı azalırken termometrenin benzer değerde kalabilmesi, sıcaklıkla faz değişimini ayrı izlemeyi gerektirir.
İki olayı hangi soruyla ayırabiliriz?
Önce gaz fazına geçişin yalnız yüzeyden mi, sıvı içinde büyüyen kabarcıklarla mı gerçekleştiği sorulabilir. Ardından çevre basıncı ve sıcaklık koşulları incelenir. Bu sıra, buharlaşmayı kaynamanın zayıf hali gibi düşünmekten daha açıklayıcıdır.
Kaynamayan bir su yüzeyi de çevresiyle sürekli molekül alışverişi yapabilir. Kaynama ise bu alışverişe sıvının içindeki buhar oluşumunu ekleyen farklı bir koşuldur. Ortak gaz fazına geçiş, aralarındaki fiziksel ayrımı ortadan kaldırmaz.


