Tam iç yansıma hangi koşullarda oluşur?
Saydam iki ortamın sınırına ulaşan ışığın bir bölümü genellikle karşı ortama geçerken bir bölümü geri yansır. Ancak uygun yönden ve yeterince büyük açıyla gelen ışık için durum değişebilir: karşı ortama ilerleyen kırılmış ışın yerine tam iç yansıma oluşur. Bunun iki ayrı koşulu vardır.

Açıklayıcı şema: Sınır açısında yüzey boyunca kırılan ışın ile daha büyük geliş açısındaki tam iç yansımanın karşılaştırılması. Kaynak: ReflexionTotal.svg; üretici: Jfmelero; lisans: CC BY-SA 3.0.
Önce ışığın hangi ortamdan geldiğine bakın
Işığın geldiği ortamın kırılma indisi, karşı ortamın indisinden büyük olmalıdır. Yalnız iki farklı maddenin yan yana bulunması yeterli değildir. İndislerin hangi sırada karşılaşıldığı önemlidir. Aynı sınır, iki yönde aynı olanağı vermez.
Örneğin sudan havaya doğru giden ışık uygun açıda tam iç yansıma gösterebilir. Havadan suya giden ışık için aynı koşul sağlanmaz. Işığın havadan geldiği sırada geliş açısını büyütmek, eksik indis koşulunu tamamlamaz.
Kırılma açısı büyüdükçe
Daha büyük indisli ortamdan küçük indisli ortama geçen ışın, normalden uzaklaşır. Geliş açısı artırıldığında kırılma açısı da büyür. Belirli bir geliş açısında karşı ortamdaki kırılmış ışın, ara yüzey boyunca gidecek sınıra ulaşır.
Bu sınırda kırılma açısı normale göre 90 derecedir. Ona karşılık gelen geliş açısına kritik açı denir. OpenStax, tam iç yansımanın geliş açısı kritik açıdan büyük olduğunda gerçekleştiğini belirtir. Kritik açının kendisi sınır durumudur.
Açı hangi çizgiden ölçülür?
Burada bütün geliş açıları yüzeye dik normal çizgisinden ölçülür. Işının yüzey boyunca yataya yaklaşması, normalle yaptığı açının büyümesi anlamına gelebilir. Açı yüzeyden ölçülürse küçük ve büyük ifadelerinin yorumu değişir.
Bu nedenle bir çizimde önce ara yüzeyi ve ona dik normali belirlemek gerekir. Kritik açıyı yüzeyle ışın arasındaki açı sanmak, doğru sayıyla yanlış yönü eşleştirir. Tam iç yansımanın koşulu, yalnız rakamdan değil geometriden oluşur.
Kritik açı nasıl bulunur?
İndisler n₁ ve n₂ ile gösterildiğinde sinθc = n₂/n₁ bağıntısı kullanılır; burada n₁ büyüktür. Formül, Snell yasasında kırılma açısını 90 derece almanın sonucudur. İndis oranı büyüdükçe kritik açının değeri de değişir.
Varsayımsal bir hesapta n₁ = 1,50 ve n₂ = 1,00 olsun. Oran yaklaşık 0,667 olur; kritik açı yaklaşık 41,8 derecedir. Bu modelde 35 derecelik geliş kritik açının altındadır, 50 derecelik geliş ise üstündedir. İki durum aynı yansıma rejimini anlatmaz.
Kısmi yansımadan farkı
Kritik açının altında da yansıma bulunabilir. Tam iç yansıma oluşmaması, yüzeyin hiç ışık yansıtmadığı anlamına gelmez. Işığın bir kısmı geri dönerken bir kısmı diğer ortama geçebilir. “Yansıma var” gözlemi, tek başına “tam iç yansıma var” sonucunu vermez.
Tam iç yansıma açıklaması, ideal saydam ortamlar ve uygun ara yüzey modeli üzerinden kurulur. Gerçek bir düzenekte soğurma, yüzey kusurları veya başka kayıplar bulunabilir. Işığın yönlendirilmesiyle bütün sistemin kayıpsız olması aynı iddia değildir.
Bir ışık yolunda çok sayıda yansıma
Işık, uygun indis yapısı içindeki ardışık sınırlara gerekli açılarla ulaşıyorsa art arda geri yansıyabilir. Optik liflerde ışığın yönlendirilmesinin temel açıklamalarından biri budur. Çekirdek ile çevresindeki bölgenin indis ilişkisi, ışının hangi yollarda kalabileceğini etkiler.
Bu örnekte her ışının her açıyla içeride tutulacağı söylenmez. Yola giriş yönü ve sonraki yüzeylerdeki geliş açıları önem taşır. Tam iç yansıma bir maddenin bütün koşullarda “ayna gibi” davranması anlamına gelmez; belirli ışın yollarına bağlıdır.
Bir ışın çizimini değerlendirirken önce yüksek indisten düşük indise geçişi, ardından normale göre geliş açısını kontrol etmek yeterli bir başlangıçtır. İki koşul birlikte sağlandığında tam iç yansıma açıklaması kurulabilir. Yalnız parlak yüzey görünümü bu fiziksel koşulların yerine geçmez.



